Tussenjaar nemen onder de 18? Zo zit het met de leerplicht! [2026]

Steeds meer scholieren overwegen een tussenjaar (ook wel gap year genoemd) na het vwo of de havo. Maar wat als je pas 16 of 17 jaar bent? Mag je dan überhaupt een tussenjaar nemen volgens de Nederlandse wetgeving? Of ben je door de leerplicht of kwalificatieplicht verplicht om meteen door te studeren, zelfs als je nog twijfelt over je studiekeuze?

En wat als het juridisch wel mag, maar je ouders nog niet enthousiast zijn over jouw tussenjaarplannen? In dit artikel vind je helder uitleg over de regels rondom leerplicht en kwalificatieplicht, praktische tips om je ouders te overtuigen, en een concreet stappenplan om je tussenjaar optimaal te plannen.

Hoe zit het nou met de leerplicht?

Leerplichtig (5 tot 16 jaar)
Ben je tussen de 5 en 16 jaar? Dan ben je leerplichtig. Dit betekent dat je ouders strafbaar zijn als jij niet naar school gaat. Word je 16 gedurende het schooljaar, dan ben je tot het schooljaar is afgelopen (op 31 juli) nog leerplichtig. Ook als je minimaal 12 volledige schooljaren hebt doorlopen, ben je niet meer leerplichtig. Een klas overslaan telt overigens als een volledig schooljaar.

Kwalificatieplicht (16 tot 18 jaar)
Ben je tussen de 16 en 18 jaar oud? Dan geldt voor jou de kwalificatieplicht. Dit betekent dat je een vrijstelling van leerplicht hebt als je een startkwalificatie behaald hebt. Een startkwalificatie is een mbo-diploma (niveau 2 of hoger), havo-diploma of vwo-diploma.

Heb je op je 16e of 17e een havo- of vwo-diploma? Dan hoef je volgens de Nederlandse wet niet meer naar school en mag je een tussenjaar nemen, gaan werken, of op een andere manier invulling geven aan je jaar.

Bron: Rijksoverheid.nl - Leerplicht

”Ben je nog geen 18 en heb je geen mbo (niveau 2 of hoger), havo of vwo diploma? Dan mag je volgens de wet geen tussenjaar nemen”

Welke opties zijn er als ik geen startkwalificatie heb?

Je bent nog geen 18, hebt geen startkwalificatie, maar je zou toch graag een werkjaar of studieonderbreking willen nemen. Wat nu? Het is heel begrijpelijk dat je op dit moment geen zin meer hebt in de middelbare school, maar de kwalificatieplicht is er niet voor niets! Om je kansen voor een goede baan en toekomstperspectief te vergroten, is een diploma waardevol.

Wél hebben wij 3 alternatieven om je schooljaar zinvoller en leuker te maken:

Tip 1: Kies voor een high school jaar in het buitenland
Een high school programma in het buitenland combineert onderwijs met een internationale ervaring. Je ontwikkelt taalvaardigheden, ontmoet internationale vrienden en doet unieke ervaringen op. Let wel: een high school jaar in het buitenland is een flinke investering (vaak €10.000 - €25.000 per jaar).

Tip 2: Zorg voor een onvergetelijke zomer
De zomervakantie biedt ruimte voor avontuur zonder dat je studievertraging oploopt. Denk aan werken in het buitenland, vrijwilligerswerk, een intensieve cursus, of zelfs het opstarten van een eigen (side) business. Zo laad je jezelf op voor het komende schooljaar.

Tip 3: Combineer werken met leren via de BBL
Geen zin om fulltime in de schoolbanken te zitten? Kies voor de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) in het mbo. Je werkt 4 dagen per week en gaat slechts 1 dag naar school. Zo verdien je geld, doe je praktijkervaring op, én haal je alsnog je startkwalificatie.

Je ouders overtuigen van je tussenjaarplannen

Heb je wel een startkwalificatie, dan houdt juridisch gezien niets je tegen om een tussenjaar te nemen. Of toch wel? Dat je volgens de wet een gap year mag nemen, betekent natuurlijk niet automatisch dat je ouders enthousiast zijn. Herkenbaar? Deze 5 strategieën helpen je om je ouders te overtuigen:

1. Benadruk het belang voor je studiekeuze
Alle ouders willen dat hun kind een studie kiest die écht bij hem of haar past. Een tussenjaar geeft je de ruimte om weloverwogen te kiezen in plaats van overhaast een verkeerde keuze te maken. Wijs op het feit dat studiewisselaars gemiddeld een jaar vertraging oplopen - langer dan een gepland tussenjaar.

2. Laat de concrete voordelen zien
Verdiep je in de voordelen van een tussenjaar. Denken je ouders dat je vooral wilt ‘relaxen’? Laat zien dat een tussenjaar bijdraagt aan je persoonlijke ontwikkeling, zelfstandigheid, en carrièreperspectief.

3. Deel ervaringsverhalen van anderen
Je bent niet de eerste scholier met dit plan. Laat je ouders de tussenjaar ervaringen lezen van jongeren zoals Angelo, Jur en Joyce die terugkijken op een succesvol tussenjaar.

4. Maak een gedegen tussenjaarplan
Dit is je belangrijkste overtuigingswapen! Maak een tussenjaar plan waarin je beschrijft wat je gaat doen, wanneer, en hoe je het financiert. Zo neem je de grootste zorg van je ouders weg: dat je een jaar lang doelloos op de bank hangt.

5. Bezoek samen informatiebijeenkomsten
Ga samen naar een tussenjaar beurs, open dag van een gap year organisatie, of informatieavond. Dit toont aan dat je het serieus neemt en geen impulsieve beslissing maakt. Betrek je ouders bij het proces, zodat zij zich ook gehoord voelen.

”Met een tussenjaar plan overtuig je niet alleen je ouders, maar zorg je direct voor een goede voorbereiding”.

Op zoek naar tussenjaar mogelijkheden?

Ontdek tussenjaar programma's in binnen- en buitenland: van reizen en vrijwilligerswerk tot stages en taalcursussen.

Bekijk alle mogelijkheden

In 5 stappen een tussenjaarplan maken

Zonder plan vliegt je tussenjaar voorbij en realiseer je achteraf dat je niet hebt gedaan wat je wilde. Een goed tussenjaarplan voorkomt spijt en maximaliseert je groei. Zo pak je het aan:

Stap 1: Brainstorm alle mogelijkheden
Veel scholieren denken meteen aan werken + reizen, maar er zijn veel meer opties. Zet al je tussenjaar ideeën op papier: vrijwilligerswerk, taalcursus, stage, bijbaan, reis programma’s, zelfontdekking, of een combinatie daarvan.

Stap 2: Prioriteer je doelen
Wat wil je écht bereiken in je tussenjaar? Maak een top 5 van activiteiten die het beste passen bij je persoonlijke doelen en interesses. Focus op wat het meeste impact heeft op je studiekeuze en ontwikkeling.

Stap 3: Check de haalbaarheid
Toets je ideeën op realisme. Denk aan de kosten en financiering van een tussenjaar, de benodigde voorbereidingstijd (visa, vaccinaties, inschrijvingen), en of je activiteiten te combineren zijn.

Stap 4: Maak een concreet tijdschema
Zet je activiteiten in een kalender. Balanceer zinvolle activiteiten (werken, vrijwilligerswerk, stage) met ontspanning (reizen, hobby’s). Reserveer ook tijd voor open dagen en studiekeuze-oriëntatie - dat is immers een belangrijke reden voor je tussenjaar.

Stap 5: Stel een actieplan op
Maak een to-do lijst met deadlines. Denk aan: inschrijven voor programma’s, visum aanvragen, vaccinaties, verzekeringen regelen, geld sparen. Begin minimaal 3-6 maanden voor je start met de voorbereidingen.

Praktisch: Bekijk ook de officiële checklist van de Rijksoverheid: Tussenjaar nemen: wat moet ik regelen?

Hoe je in je tussenjaar een passende studiekeuze maakt

Een tussenjaar is de ideale periode om bewust te werken aan je studiekeuzeproces. Gebruik deze tijd strategisch:

Bezoek meerdere open dagen
Plan in je tussenjaar actief open dagen in. Zet deze data direct in je agenda wanneer je je tussenjaarplan maakt, zodat je geen reizen boekt die overlappen. Bezoek niet alleen je eerste keuze, maar ook alternatieven - vaak ontdek je verrassende opties.

Meeloopdag of stage in je interessegebied
Studeren is een middel naar een doel: een carrière waarin je florceert. Organiseer meeloop- of stagedagen in branches die je interesseren. Zo ontdek je of je droombaan echt past bij je verwachtingen en welke opleiding je daarbij helpt.

Neem een studiekeuzetest
Maak gebruik van onze studiekeuzetest of overweeg professionele studiekeuze-begeleiding als je echt vastloopt in je keuze.

Let op inschrijfdeadlines!
Een veelgemaakte fout: genieten van je tussenjaar en vergeten in te schrijven voor je studie. De meeste opleidingen hebben een inschrijfdeadline van 1 mei voor start in september. Zet een herinnering in je agenda voor maart, zodat je ruim op tijd bent.

Ontdek jouw top-3 studies met A.I.

HelloFuture analyseert alle 2.300+ studies en matcht ze met jouw interesses en talenten. Geen keuzestress, direct duidelijkheid.

Ontdek HelloFuture

Veelgestelde vragen over een tussenjaar nemen onder de 18

Kan ik op mijn 17e met een havo- of vwo diploma een tussenjaar nemen?

Ja, dat kan! Een havo- of vwo diploma geldt als een startkwalificatie. Als je nog geen 18 bent, heb je zo’n startkwalificatie nodig om een tussenjaar nemen.

Wat moet ik regelen als ik een tussenjaar neem na de havo/vwo?

In principe hoef je nergens aan te geven dat je een tussenjaar neemt. Als je voor langere tijd naar het buitenland gaat, is het wel goed om rekening te houden met een visum aanvraag en aanvullende vaccinaties.

Als ik wil werken in mijn tussenjaar, wat zijn dan de mogelijkheden?

Je kan in Nederland gaan werken. Er gelden voor 16- en 17-jarigen wel specifieke regels over het soort werk en het aantal uren dat je mag werken (maximaal 40 uur per week in schoolvakanties, beperkt tijdens schoolweken). Je kan ook tijdelijk in het buitenland gaan werken, bijvoorbeeld via georganiseerde work & travel programma’s. Bekijk ook: Werken in je tussenjaar - 5 praktische tips

Moet ik mijn tussenjaar ergens officieel melden?

Nee, je hoeft je tussenjaar niet officieel te melden bij een instantie. Je bent simpelweg niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling. Wél belangrijk: als je naar het buitenland gaat, meld je vertrek dan bij de gemeente (uitschrijving BRP). Zorg ook dat je ouders op de hoogte zijn van je verblijfadres.

Hoe zit het met ziektekostenverzekering tijdens mijn tussenjaar?

Tot je 18e ben je meeverzekerd op de ziektekostenverzekering van je ouders. Vanaf je 18e moet je zelf een zorgverzekering afsluiten, ook als je een tussenjaar neemt. Ga je naar het buitenland? Check dan of je aanvullende reisverzekering nodig hebt.

Kan ik na mijn tussenjaar problemen krijgen met toelatingen tot studies?

Nee, een tussenjaar is geen probleem voor toelating tot Nederlandse studies. Sterker nog: veel universiteiten en hogescholen zien het als positief dat je bewust tijd hebt genomen voor je keuze. Bij bepaalde selectieve opleidingen kan relevante tussenjaar-ervaring zelfs een voordeel zijn in de selectieprocedure.

Wat als ik tijdens mijn tussenjaar toch al wil beginnen met studeren?

Je mag altijd eerder dan gepland beginnen met een opleiding. Meld je dan wel op tijd aan (uiterlijk 1 mei voor een start in september). Let op: als je eenmaal ingeschreven staat, verlies je mogelijk bepaalde studentenvoorzieningen als je later stopt of switcht.