21+ Toets Maken in 2026? Alles over Kosten, Voorbereiding & Toelating HBO

Wil je naar het HBO maar heb je geen havo- of vwo-diploma? De 21+ toets (ook wel colloquium doctum genoemd) is jouw toegangsbewijs tot het hoger onderwijs. Deze toelatingstoets stelt je in staat om zonder het juiste vooropleidingsdiploma toch een hbo-opleiding te volgen.

Steeds meer volwassenen kiezen ervoor om (opnieuw) te gaan studeren. Misschien wil je doorgroeien in je carrière, een complete switchcarrière maken, of ben je gewoon geïnteresseerd in een studie als psychologie, verpleegkunde of social work. Maar zonder mbo niveau 4-, havo- of vwo-diploma leek dit onmogelijk – tot je de 21+ toets ontdekte.

In deze complete gids lees je alles wat je moet weten over de 21+ toets in 2026: wat het is, wat het kost, hoe je je voorbereidt, en hoe je je kansen op slagen vergroot.

Bekijk ook: 21+ toets oefenen? Zo zorg je voor een optimale voorbereiding

📋 Snelle Navigatie

In dit artikel:

• Wat is de 21+ toets?
• Wat kost de 21+ toets in 2026?
• Tip 1: Onderzoek de specifieke toets
• Tip 2: Maak oefenexamens
• Tip 3: Voorbereidingscursus
• Veelgestelde vragen

Wat is de 21+ toets?

De 21+ toets – officieel colloquium doctum genoemd – is een toelatingsexamen voor het hoger onderwijs (hbo en wo) voor mensen zonder het vereiste vooropleidingsdiploma. De toets wordt afgelegd als je 21 jaar of ouder bent, al mag je bij sommige hogescholen de toets al afleggen als je 20 bent, mits je 21 bent wanneer de studie start.

Wat toetst de 21+ toets?

De 21+ toets controleert of je voldoende capaciteiten en basiskennis bezit om succesvol een hbo-opleiding te kunnen volgen. Dit kan betrekking hebben op:

• Nederlands (taalvaardigheid, begrijpend lezen, schrijfvaardigheid)
• Engels (voor veel opleidingen verplicht)
• Wiskunde (vooral voor technische en economische studies)
• Algemene capaciteiten (logisch redeneren, probleemoplossend vermogen)

Belangrijke waarschuwing: Geen landelijke standaard!

Let op! De 21+ toets wordt niet landelijk bepaald. Elke hogeschool en universiteit stelt zijn eigen toets samen volgens eigen criteria. Dit betekent:

• Toetsen verschillen enorm per instelling
• Sommige toetsen lijken op een IQ-test of capaciteitenonderzoek
• Andere toetsen lijken meer op havo-examens met specifieke vakken
• De inhoud wordt vaak aangepast aan de opleiding die je wilt volgen

Voorbeeld: Voor Lerarenopleiding Engels is een Engels-examen verplicht; voor Toegepaste Psychologie vaak een capaciteitenonderzoek.

Wat kost de 21+ toets?

De kosten voor de 21+ toets variëren per hogeschool en opleiding. In 2026 liggen de kosten doorgaans tussen de €100,- en €250,- per toets. Dit is een eenmalig bedrag dat je betaalt voor de afname van het toelatingsexamen.

Kostenoverzicht 21+ toets (indicatief 2026)

• Gemiddelde kosten: €150 - €200
• Goedkoopste instellingen: vanaf €100
• Duurdere instellingen: tot €250
• Voorbereidingscursus: €200 - €600 extra (optioneel)

Herkansing & geldigheid

De regels voor herkansing verschillen per hogeschool:

Herexamen mogelijk:

• Sommige instellingen (zoals Hogeschool van Amsterdam) bieden een herexamen aan
• Kosten herexamen: soms inbegrepen, soms opnieuw betalen

Herexamen niet mogelijk:

• Bij andere instellingen (zoals Fontys) is het resultaat 2 jaar geldig
• Binnen die periode kun je de toets bij die specifieke instelling niet opnieuw doen
• Je kunt wel dezelfde toets bij een andere hogeschool proberen

Tip: Check altijd vooraf de specifieke regels en kosten bij jouw gekozen hogeschool.

Tip 1. Doe onderzoek naar de 21+ toets die je gaat maken

De eerste en belangrijkste stap in je voorbereiding: onderzoek de specifieke toets van jouw gekozen hogeschool. Omdat elke instelling zijn eigen 21+ toets gebruikt, is het cruciaal dat je precies weet wat er van je verwacht wordt.

Stappenplan voor je onderzoek:

Stap 1: Zoek de juiste informatie

• Ga naar Google en zoek: “[naam hogeschool] 21+ toets” (bijvoorbeeld “Saxion 21+ toets”)
• Of zoek: “[naam hogeschool] colloquium doctum”
• Het eerste resultaat leidt je meestal naar de officiële pagina

Stap 2: Download de informatiebrochure

• Veel hogescholen hebben een PDF met alle details
• Let op: toetsonderdelen, duur, kosten, aanmeldprocedure

Stap 3: Identificeer de toetsonderdelen

• Welke vakken worden getoetst? (Nederlands, Engels, Wiskunde?)
• Is er een capaciteitenonderzoek/IQ-test?
• Zijn er opleidingsspecifieke onderdelen?

Voorbeelden van verschillende 21+ toetsen:

Saxion:

• Capaciteitenonderzoek
• Nederlands OF Engels examen
• Soms extra vakken afhankelijk van opleiding

Fontys:

• Volledig capaciteitenonderzoek (IQ-test achtig)
• Geen specifieke vakexamens

Hogeschool van Amsterdam (HvA):

• Combinatie van vakken en capaciteitentoets
• Afhankelijk van gekozen opleiding

Hogeschool Rotterdam:

• Mix van algemene capaciteiten en vakkennis
• Bekijk hieronder hun informatievideo:

Opleidingsspecifieke toetsonderdelen

De inhoud wordt vaak aangepast aan je gekozen studie:

• Lerarenopleiding Engels: Engels-examen verplicht
• Technische studies: Wiskunde & natuurkunde
• Economische studies: Wiskunde & economie
• Zorg opleidingen: Nederlands & algemene capaciteiten
• Creatieve studies: Portfolio + capaciteitentoets

Conclusie: Doe grondig onderzoek. Wat voor Saxion geldt, kan totaal anders zijn bij de HvA!

Ontdek jouw top-3 studies met A.I.

HelloFuture analyseert alle 2.300+ studies en matcht ze met jouw interesses en talenten. Geen keuzestress, direct duidelijkheid.

Ontdek HelloFuture

Tip 2. Maak oefenexamens en oefentesten

Oefenen is hét geheim voor een succesvolle 21+ toets. Door te oefenen weet je niet alleen waar je staat, maar raak je ook gewend aan het type vragen en de tijdsdruk.

Stappenplan voor effectief oefenen:

Stap 1: Check of de hogeschool oefenmateriaal aanbiedt

• Veel hogescholen publiceren voorbeeldvragen of oefenexamens
• Zoek op de website naar “21+ toets voorbeeldvragen” of “oefenmateriaal”
• Sommige instellingen bieden gratis online oefentests aan

Stap 2: Oefen met vakspecifieke examens

Als je toets vakken bevat zoals Nederlands, Engels of Wiskunde:

Voor Nederlands, Engels, Wiskunde:

• Download gratis havo-examens van voorgaande jaren
• Beschikbaar op websites als Examenblad.nl of via de overheid
• Maak deze examens onder tijdsdruk
• Controleer je antwoorden en leer van je fouten

Aanbevolen oefeningen per vak:

• Nederlands: Havo Nederlands 2020-2024 (begrijpend lezen + schrijfvaardigheid)
• Engels: Havo Engels 2020-2024 (reading comprehension + writing)
• Wiskunde: Havo Wiskunde A of B (afhankelijk van je studie)

Stap 3: Oefen met capaciteitentests (IQ-tests)

Als je toets een capaciteitenonderzoek bevat:

Gratis online oefenplatforms:

• 123test.nl - Gratis IQ-tests en cognitieve testen
• AssessmentTraining.com - Capaciteitentesten
• IQtest.nl - Diverse IQ-oefeningen

Soorten capaciteitentests:

• Logisch redeneren: Patronen herkennen, reeksen voltooien
• Verbaal redeneren: Analogieën, woordbegrippen
• Numeriek redeneren: Rekenen met grafieken en tabellen
• Abstract redeneren: Visuele patronen en figuren

Waarom oefenen zo belangrijk is

Hoewel hogescholen soms claimen dat je “niet kunt voorbereiden” op capaciteitentesten, is dit niet helemaal waar. Door te oefenen:

✅ Raak je gewend aan het type vragen
✅ Verbeter je je snelheid (minder stress tijdens de toets)
✅ Leer je strategieën voor moeilijke vragen
✅ Ontdek je je zwakke punten (zodat je daar extra op kunt focussen)

Tip: Maak minimaal 3-5 volledige oefenexamens onder tijdsdruk voordat je de echte toets maakt!

Tip 3. Doe een voorbereidingscursus voor de 21+ toets

Heb je moeite met zelfstandig leren of wil je extra ondersteuning? Dan kan een voorbereidingscursus een slimme investering zijn.

Wanneer is een cursus zinvol?

Een voorbereidingscursus is vooral nuttig als:

✅ Je lang niet meer gestudeerd hebt en structuur nodig hebt
✅ Je onzeker bent over bepaalde vakken (bijvoorbeeld wiskunde)
✅ Je begeleiding prettig vindt bij je voorbereiding
✅ Je snel tot de kern wilt komen van wat belangrijk is
✅ Je gemotiveerd blijft in een groepsetting

Welke hogescholen bieden voorbereidingscursussen aan?

Hogescholen met officiële voorbereidingscursussen (2026):

Hogeschool van Amsterdam (HvA):

• Cursus: 1-2 dagen
• Kosten: €300 - €500 (indicatief)
• Inclusief: Theorie, oefeningen én de toets zelf

Hogeschool InHolland:

• Cursus: Enkele dagen
• Focus op capaciteitentesten én vakken
• Afgesloten met de officiële toets

Hogeschool Utrecht:

• Voorbereiding mogelijk op aanvraag
• Check website voor actuele informatie

Andere hogescholen:

• Lang niet alle hogescholen bieden officiële cursussen
• Soms kun je wel extra begeleiding aanvragen

Kosten van een voorbereidingscursus

Gemiddelde kosten 2026:

• Eendaagse cursus: €200 - €350
• Meerdaagse cursus: €400 - €600
• Privéles: €50 - €80 per uur

Let op: Deze kosten komen bovenop de toetskosten zelf!

Alternatieve voorbereidingsopties

Als je hogeschool geen cursus aanbiedt:

• Bijlesinstituten: Speciaal bedrijven die 21+ voorbereidingscursussen geven
• Particuliere bijles: Via platforms als Bijlesnetwerk.nl
• Online cursussen: Sommige platforms bieden digitale voorbereiding
• VAVO (Volwassenenonderwijs): Voor grondige voorbereiding op havo-vakken

Tip: Weeg de kosten af tegen de kans dat je de toets haalt. Een goede voorbereiding kan je honderden euro’s aan herexamens besparen!

Samenvatting: Zo slaag je voor de 21+ toets

Je hebt nu alle informatie die je nodig hebt om succesvol de 21+ toets te maken. Laten we de belangrijkste stappen nog even samenvatten:

Je 3-stappen voorbereidingsplan:

1. Onderzoek (week 1-2)

• Bepaal bij welke hogeschool(school) je wilt studeren
• Zoek de specifieke eisen van hun 21+ toets op
• Download informatiebrochures en bekijk voorbeeldvragen
• Meld je aan voor de toets (let op deadlines!)

2. Voorbereiding (week 3-8)

• Maak minimaal 3-5 volledige oefenexamens
• Oefen specifiek op je zwakke punten
• Voor vakken: download gratis havo-examens
• Voor capaciteitentesten: oefen op 123test.nl
• Overweeg een voorbereidingscursus als je structuur nodig hebt

3. Laatste week voor de toets

• Doe een volledige oefentoets onder tijdsdruk
• Herhaal moeilijke onderdelen
• Zorg voor goede nachtrust de dag ervoor
• Neem op de dag zelf je legitimatiebewijs en bevestiging mee

⚠️ Belangrijke overweging: Is HBO echt iets voor jou?

Voordat je de 21+ toets doet, stel jezelf deze vraag: Ben ik klaar voor het HBO?

Het HBO is namelijk heel anders dan het MBO:

• Hoger tempo: Veel zelfstudie en snellere lesstof
• Zelfstandigheid: Minder begeleiding dan je gewend bent
• Theoretischer: Meer focus op theorie en onderzoek
• Tijdsinvestering: 40+ uur per week (inclusief zelfstudie)

Alternatieven overwegen?

Als je twijfelt of HBO bij je past:

• VAVO (Volwassenenonderwijs): Haal je havo/vwo-diploma alsnog
• MBO niveau 4: Goede opstap naar HBO met betere voorbereiding
• Parttime HBO: Studeer naast je baan
• Associate degree: 2-jarige hbo-opleiding als tussenstap

Weet je zeker dat HBO iets voor jou is? Ga er dan voor! De 21+ toets is jouw toegangspoort tot nieuwe kansen.

Anderen bekeken ook: 21+ toets oefenen? Zo zorg je voor een optimale voorbereiding (+voorbeeld)

Veelgestelde vragen over de 21+ toets

Hoe kan ik me het beste voorbereiden op de 21+ toets?

De beste voorbereiding is drieledig:

1. Onderzoek: Zoek uit welke onderdelen jouw specifieke hogeschool toetst (Nederlands, Engels, Wiskunde, of capaciteitenonderzoek)

2. Oefenmateriaal:

• Voor vakken: Maak gratis havo-examens van voorgaande jaren (beschikbaar op Examenblad.nl)
• Voor capaciteitentests: Oefen op platforms als 123test.nl
• Maak minimaal 3-5 volledige oefenexamens onder tijdsdruk

3. Cursus (optioneel): Overweeg een voorbereidingscursus (€200-€600) als je structuur nodig hebt

Bekijk ook: 21+ toets oefenen - Complete gids

Waar maak ik de 21+ toets?

De 21+ toets wordt afgenomen door de hogeschool/universiteit waar je een studie wilt volgen. Als je je inschrijft voor een studie zonder de juiste vooropleiding, kan je kiezen voor de afname van een 21+ toets.

Wat als ik de 21+ toets niet haal?

Als je zakt voor de 21+ toets, kun je niet starten met de opleiding bij die hogeschool. Maar je hebt verschillende opties:

1. Opnieuw proberen bij dezelfde hogeschool

• Check of een herexamen mogelijk is
• Sommige instellingen hebben een wachttijd van 2 jaar
• Kosten herexamen variëren per instelling

2. Proberen bij een andere hogeschool

• Elke hogeschool heeft zijn eigen toets
• Misschien past een andere toets beter bij jouw vaardigheden

3. Beter voorbereiden

• Volg een voorbereidingscursus
• Neem bijles voor moeilijke vakken
• Oefen meer met oefenexamens

4. Alternatieve route

• Haal je havo-diploma via het VAVO
• Start met een MBO niveau 4 opleiding
• Kies voor een Associate degree (2-jarig)

Tip: Analyseer waarom je bent gezakt en werk specifiek aan die onderdelen voor je tweede poging!

Wat is het verschil tussen een 21+ toets en colloquium doctum?

Er is geen verschil – het zijn twee namen voor hetzelfde examen.

• 21+ toets is de informele, populaire naam
• Colloquium doctum is de officiële, juridische naam

Beide termen verwijzen naar het toelatingsexamen voor het hoger onderwijs voor mensen van 21 jaar en ouder zonder het vereiste vooropleidingsdiploma.

Je kunt beide termen gebruiken wanneer je informatie zoekt, maar op officiële documenten staat meestal “colloquium doctum”.

Kan ik met de 21+ toets ook naar de universiteit (WO)?

Ja, maar het werkt iets anders dan bij het HBO:

Voor de universiteit (WO):

• Je moet een staatexamen afleggen (dit is het universitaire equivalent)
• Dit is uitgebreider en moeilijker dan de hbo 21+ toets
• Je moet examen doen in specifieke vakken (afhankelijk van je studie)
• Kosten zijn hoger: meestal €500 - €1.500

Voor het HBO:

• Je doet de 21+ toets (colloquium doctum)
• Elke hogeschool bepaalt zelf de inhoud
• Kosten: €100 - €250

Tip: Check altijd de specifieke toelatingseisen van je gekozen universiteit of hogeschool!

Hoe lang duurt de 21+ toets?

De duur van de 21+ toets verschilt sterk per hogeschool en per opleiding:

Gemiddelde duur:

• Capaciteitenonderzoek: 2-4 uur
• Vakexamens (Nederlands/Engels/Wiskunde): 2-3 uur per vak
• Totale toets (meerdere onderdelen): 4-8 uur

Voorbeelden:

• Fontys: Circa 3 uur (alleen capaciteitenonderzoek)
• Saxion: 4-6 uur (capaciteitenonderzoek + 1-2 vakken)
• HvA: Varieert per opleiding (3-8 uur)

Let op: Sommige hogescholen spreiden de toets over meerdere dagen!

Tip: Check altijd van tevoren hoelang jouw specifieke toets duurt, zodat je je goed kunt voorbereiden op de tijdsdruk.

Is de 21+ toets moeilijk?

Of de 21+ toets moeilijk is, hangt af van verschillende factoren:

De toets is waarschijnlijk haalbaar als:

• ✅ Je je goed voorbereidt (8-12 weken studeren)
• ✅ Je minimaal 3-5 volledige oefenexamens maakt
• ✅ Je enigszins studievaardigheden hebt
• ✅ De toets aansluit bij je sterke punten (bijv. talen of rekenen)

De toets kan moeilijk zijn als:

• ❌ Je lang niet meer hebt geleerd (10+ jaar)
• ❌ Je moeite had met school/eindexamen
• ❌ Je zwak bent in de getoetste vakken
• ❌ Je niet of nauwelijks oefent

Slagingspercentages (indicatief):

• Gemiddeld slaagt 60-75% van de kandidaten
• Met goede voorbereiding: 80-90% slaagt
• Zonder voorbereiding: 30-50% slaagt

Conclusie: Met de juiste voorbereiding is de 21+ toets goed te doen!